Aydınlatma sözlüğü

LED, DMX512, IP koruma sınıfı, renk sıcaklığı… Cephe aydınlatması projelerinde sık geçen terimlerin kısa ve doğru tanımları. Her terimin kendi bağlantısı var; şartname ya da teklif yazarken doğrudan paylaşabilirsiniz.

Adresleme Addressing: Kontrol hattındaki her armatüre ya da piksele, kontrolcünün onu tanıyacağı bir başlangıç kanalı atanması. DMX512'de adres 1 ile 512 arasındadır; adresler çakışırsa iki armatür aynı komutu alır.
Armatür Luminaire: Işık kaynağını (LED), optiği, sürücüyü ve gövdeyi bir arada barındıran aydınlatma birimi. Dış cephe armatürlerinde gövdenin suya, toza ve darbeye dayanımı IP ve IK sınıflarıyla belirtilir.
Ürünlerimiz
Art-Net Ethernet üzerinden DMX: DMX512 verisini Ethernet ağı (UDP) üzerinden taşıyan protokol. Tek bir ağ kablosu çok sayıda evren taşıyabildiği için büyük piksel projelerinde kullanılır; ağdan gelen veriyi DMX ya da SPI hattına çeviren cihaza düğüm (node) denir.
Astronomik saat Astronomical timer: Bulunduğu konumun gün doğumu ve gün batımı saatlerini hesaplayarak aydınlatmayı her gün kendiliğinden açıp kapatan zamanlayıcı. Mevsimle değişen saatler için elle ayar gerekmez.
Ayarlanabilir beyaz Tunable white: Renk sıcaklığı sıcak beyazdan soğuk beyaza kadar ayarlanabilen armatür. İki farklı beyaz LED'in oranı değiştirilerek elde edilir; aynı cephe akşam sıcak, gece daha soğuk tonda gösterilebilir.
RGB, RGBW, DW ve MC nedir?
Aydınlık düzeyi Illuminance, lüks (lx): Bir yüzeye düşen ışık miktarı. Birimi lükstür: 1 lüks, metrekareye düşen 1 lümendir. Yüzeyin ne kadar parlak görüneceği, aydınlık düzeyiyle birlikte malzemenin ışığı ne kadar yansıttığına bağlıdır.

Binning LED sınıflandırma: LED'lerin üretimden sonra renk koordinatı, ışık akısı ve ileri gerilimine göre sınıflara ayrılması. Bir projede aynı sınıftan LED kullanmak, yan yana duran armatürler arasında renk ve parlaklık farkını önler.

Cephe aydınlatması Facade lighting: Bir yapının dış yüzeyinin gece nasıl görüneceğini tasarlayan aydınlatma. Mimari çizgileri vurgulamak, yüzeyi düzgün aydınlatmak ya da cepheye renkli, hareketli senaryolar eklemek için çizgisel, wallwasher, piksel ve media mesh armatürler birlikte kullanılır.
Cephe aydınlatma projesi nasıl hazırlanır?

Çizgisel armatür Linear luminaire: Uzun ve ince gövdeli, uç uca eklenerek kesintisiz bir çizgi oluşturan armatür. Cephedeki kenarları, saçakları, kat hatlarını ve pencere çerçevelerini vurgular.
Çizgisel cephe armatürleri

DALI Digital Addressable Lighting Interface: Bina içi aydınlatmada yaygın kullanılan, çift yönlü dijital kontrol protokolü (IEC 62386). Armatürler adreslenip gruplanabilir, durumları okunabilir; hızlı renk animasyonlarından çok açma, kapama ve karartma için tercih edilir.
Dekoder Kod çözücü, decoder: DMX512 sinyalini okuyup LED kanallarını PWM ile süren devre. Motto'nun DMX armatürlerinde dekoder armatürün içindedir; armatür hattan kendi adresindeki komutu alır.
Dimmer Karartma: Armatürün parlaklığını azaltıp artırmaya yarayan devre ya da cihaz. LED armatürlerde karartma genellikle PWM ile ya da sürücünün çıkış akımı düşürülerek yapılır.
DMX512 Digital Multiplex: Sahne ve mimari aydınlatmada en yaygın dijital kontrol protokolü. Bir hat (evren) 512 kanal taşır, her kanal 0 ile 255 arasında değer alır; sinyal RS-485 üzerinden sıralı bağlanan armatürlere iletilir.
DMX512 nedir?
Düzgünlük Uniformity: Aydınlık düzeyinin bir yüzeye ne kadar eşit dağıldığı; genellikle en düşük değerin ortalamaya oranıyla ifade edilir. Cephede lekeli ya da kesik görünümü önlemek için armatür aralığı ve hüzme açısı birlikte seçilir.

Evren DMX universe: 512 kanallık bir DMX512 hattı. RGB bir piksel 3, RGBW bir piksel 4 kanal kullandığından bir evren en çok 170 RGB ya da 128 RGBW pikseli sürebilir.

Gerilim düşümü Voltage drop: Akımın kablo ve armatür hattı boyunca ilerlerken iletken direnci yüzünden gerilim kaybetmesi. Düşük gerilimli (24 V, 48 V DC) hatlarda belirgindir; hattın sonundaki armatürler daha sönük ya da farklı renkte yanabilir. Kablo kesiti, hat uzunluğu ve geri besleme ile önlenir.
Geri besleme Return feed: Armatür hattının sonundaki besleme uçlarının ayrı bir kabloyla güç kaynağına geri bağlanması. Hat iki uçtan beslendiği için uzun hatlarda gerilim düşümü ve hattın sonundaki armatürlerde görülen renk ve parlaklık farkı azalır.
Güç faktörü Power factor, PF: Sürücünün şebekeden çektiği gerçek gücün görünür güce oranı. 1'e yakın güç faktörü, şebekeden gereksiz reaktif akım çekilmediğini gösterir.

Hüzme açısı Beam angle: Armatürün ışık şiddetinin, en yüksek değerin yarısına düştüğü iki yön arasındaki açı. Dar açı ışığı uzağa taşır, geniş açı yakındaki yüzeye yayar; wallwasher seçiminde duvarın yüksekliğine göre belirlenir.
Wallwasher ve lens açısı seçimi

IK koruma sınıfı IK code: Armatür gövdesinin darbeye dayanımını gösteren sınıf (IEC 62262). IK00'dan IK10'a kadar uzanır; IK10, 20 joule darbe enerjisine dayanım demektir.
IP ve IK koruma sınıfları
IP koruma sınıfı Ingress protection: Armatürün katı cisimlere ve suya karşı korunma düzeyi (IEC 60529). İlk rakam toz, ikinci rakam su içindir: IP65 tozdan tam korunur ve su jetine dayanır, IP67 geçici olarak suya daldırılabilir, IP68 üreticinin belirttiği koşullarda sürekli su altında çalışır.
IP ve IK koruma sınıfları
Işık akısı Luminous flux, lümen (lm): Bir ışık kaynağının her yöne yaydığı toplam görünür ışık miktarı. Birimi lümendir; armatürün ne kadar ışık verdiğini gösterir, ışığın nereye gittiğini göstermez.
Işık kirliliği Light pollution: Gereksiz ya da yanlış yöne giden ışığın gökyüzünü, çevredeki yapıları ve canlıları rahatsız etmesi. Doğru optik, hedefe yönlenmiş armatür ve gece saatlerinde karartmayla azaltılır.
Işık şiddeti Luminous intensity, kandela (cd): Bir kaynağın belirli bir yöne gönderdiği ışık miktarı. Birimi kandeladır; dar hüzmeli armatürlerde aynı ışık akısı daha yüksek ışık şiddeti verir.
Işık verimi Luminous efficacy, lm/W: Bir kaynağın harcadığı her watt için ürettiği ışık akısı. Değer yükseldikçe aynı aydınlatma daha az enerjiyle sağlanır.

Kamaşma Glare: Görüş alanındaki aşırı parlak bir kaynağın gözü rahatsız etmesi ya da görmeyi zorlaştırması. Dış cephede armatürün yönü, optiği ve gerekirse siperlikle önlenir.
Kanal DMX channel: DMX512'de tek bir değeri (0–255) taşıyan kontrol birimi. Tek renkli bir armatür 1, RGB piksel 3, RGBW piksel 4 kanal kullanır.
Konnektör Connector: Armatürleri birbirine ve besleme hattına takıp çıkarılabilir biçimde bağlayan su geçirmez soket. Motto'da konnektör 24 V ve 48 V DC armatürlerde bulunur; 220-240 V AC wallwasher ve yere gömme armatürler konnektörsüz, yalnızca kablo çıkışlı üretilir.
Kontrolcü Controller: Sahneleri ve animasyonları oynatarak DMX512, Art-Net ya da SPI sinyali üreten cihaz ya da yazılım. Takvim ve astronomik saatle senaryoları kendiliğinden başlatabilir.
Aydınlatma kontrol sinyali nedir?

LED Light Emitting Diode: İçinden akım geçtiğinde ışık yayan yarı iletken. Uzun ömrü, yüksek verimi ve renk kontrolüne uygunluğu nedeniyle cephe aydınlatmasında kullanılan temel ışık kaynağıdır.
LED ömrü L70: LED'in ışık akısının başlangıç değerinin %70'ine düştüğü çalışma süresi. Ömür; LED'in sıcaklığı, sürüldüğü akım ve termal yönetimle doğrudan ilişkilidir.

MacAdam elipsi SDCM: İnsan gözünün iki beyaz ışık arasındaki renk farkını ayırt etme eşiğini gösteren ölçü. Basamak sayısı küçüldükçe renk tutarlılığı artar; 3 SDCM ve altındaki fark gözle zor seçilir.
Media mesh ekran Media facade, mesh LED: Cepheye monte edilen, aralıklı piksel şeritlerinden oluşan saydam LED ekran. Yapıyı kapatmadan görüntü, yazı ve animasyon gösterir; içeriden dışarıya görüş ve hava geçişi sürer.
Media mesh ekran sistemleri
Medya sunucusu Media server: Video ve animasyon içeriğini armatürlerin cephedeki yerleşimine göre piksellere dağıtıp Art-Net, sACN ya da DMX olarak gönderen cihaz ya da yazılım.

Noktasal piksel armatür Pixel dot: Tek bir noktadan yanan, cepheye ızgara düzeninde yerleştirilerek büyük ölçekli görüntü ve animasyon oluşturan piksel armatür.
Piksel kontrollü noktasal armatürler

Optik Lens, reflektör: LED'in ışığını istenen hüzme açısına toplayan mercek ya da yansıtıcı. Aynı armatür farklı optiklerle dar bir sütunu ya da geniş bir duvarı aydınlatabilir.

Piksel Pixel: Rengi ve parlaklığı ayrı ayrı kontrol edilebilen en küçük ışık birimi. Bir piksel tek bir LED olabileceği gibi birlikte yönetilen bir LED grubu da olabilir.
Piksel aralığı Pixel pitch: Komşu iki pikselin merkezleri arasındaki mesafe. Aralık küçüldükçe görüntü yakından daha net görünür; büyük aralık, uzaktan izlenen cephelerde daha az pikselle geniş yüzey kaplar.
Piksel haritalama Pixel mapping: Video ya da animasyonun, armatürlerin cephedeki gerçek yerleşimine göre piksellere dağıtılması. Böylece cepheye dağılmış armatürler tek bir ekran gibi davranır.
Piksel kontrollü armatür Pixel-controlled luminaire: Gövdesindeki her pikselin rengini ayrı ayrı yöneten armatür. Cephede akan, dalgalanan ve yazı oluşturan animasyonlar bu armatürlerle yapılır.
Piksel kontrollü doğrusal armatürler
PWM Darbe genişlik modülasyonu: LED'in parlaklığını, akımı çok hızlı açıp kapatarak ve açık kalma süresinin oranını değiştirerek ayarlama yöntemi. Frekans yeterince yüksek değilse kamerada ve gözde titreşim görülür.

RDM Remote Device Management: DMX512 hattı üzerinden çift yönlü haberleşme sağlayan ek protokol (ANSI E1.20). Armatürlere uzaktan adres atanabilir, sıcaklık ve hata bilgisi okunabilir.
Renksel geriverim indeksi CRI, Ra: Bir ışık kaynağının renkleri gün ışığına göre ne kadar doğru gösterdiğini anlatan değer (0–100). Malzemenin renginin önemli olduğu cephelerde yüksek değer seçilir.
Renk sıcaklığı ve CRI
Renk sıcaklığı CCT, Kelvin (K): Beyaz ışığın sıcak ya da soğuk görünüşünü anlatan değer. 2700–3000 K sıcak, 4000 K nötr, 5000 K ve üzeri soğuk beyaz olarak algılanır.
Renk sıcaklığı ve CRI
RGB ve RGBW Red, Green, Blue (White): Kırmızı, yeşil ve mavi LED'lerin karıştırılmasıyla renk elde etme. RGBW'de eklenen beyaz LED daha temiz beyaz ve pastel tonlar verir.
RGB, RGBW, DW ve MC nedir?
RS-485 EIA-485: DMX512'nin fiziksel katmanı olan, iki tel üzerinden ters fazlı sinyalle çalışan seri haberleşme standardı. Gürültüye dayanıklıdır; uzun hatlarda bükümlü çift kablo kullanılır.

sACN Streaming ACN, ANSI E1.31: DMX verisini ağ üzerinden taşıyan standart protokol. Art-Net gibi çok sayıda evreni tek bir Ethernet ağı üzerinden iletir.
Sahne Scene, cue: Kontrolcüde kaydedilmiş bir aydınlatma durumu ya da animasyon. Bayram, yılbaşı ya da özel gün sahneleri takvime bağlanarak kendiliğinden oynatılabilir.
Saydamlık Transparency: Media mesh ekranlarda yüzeyin açık kalan oranı. Saydamlık arttıkça binadan dışarıya görüş ve rüzgâr geçişi artar, aynı yüzeye düşen piksel sayısı azalır.
Sonlandırma Termination: DMX512 hattının son cihazında veri uçlarına 120 Ω direnç bağlanması; sinyalin hat sonundan geri yansımasını önler. Motto'nun DMX wallwasher ve yere gömme armatürlerinde sonlandırma armatürün içinde yapılır, ayrıca direnç takılmaz.
SPI Serial Peripheral Interface: Piksel armatürlerde LED sürücü entegrelerine veri gönderen seri haberleşme yöntemi. DMX'teki 512 kanallık evren sınırına bağlı kalmadan çok sayıda pikseli sürer; Motto'nun VMesh media mesh ekranları SPI ile çalışır.
SPI piksel kontrol nedir?
Spot armatür Spotlight: Dar hüzmeli, küçük gövdeli armatür. Sütun, heykel, logo ya da cephe ayrıntısı gibi tek bir öğeyi öne çıkarmak için kullanılır.
Spot armatürler
Sürücü LED driver: Şebeke gerilimini LED'in ihtiyaç duyduğu sabit akıma ya da sabit gerilime (ör. 24 V DC) çeviren güç kaynağı. Armatürün ömrü ve karartma kalitesi büyük ölçüde sürücüye bağlıdır.

Termal yönetim Thermal management: LED'in ürettiği ısının gövde ve soğutucu yüzeylerle uzaklaştırılması. LED ısındıkça ışık akısı düşer ve ömrü kısalır; alüminyum gövde bu yüzden aynı zamanda soğutucudur.
Titreşim Flicker: Işığın gözle fark edilen ya da kamerada çizgi olarak görünen dalgalanması. Düşük frekanslı PWM ya da kalitesiz sürücüden kaynaklanır; cephenin fotoğraf ve videoyla paylaşıldığı projelerde önemlidir.

Vurgu aydınlatması Accent lighting: Yapının sütun, kemer, kule ya da giriş gibi bir öğesini çevresinden daha parlak aydınlatarak öne çıkarma. Genellikle dar hüzmeli spot armatürlerle yapılır.

Wallwasher Duvar yıkama armatürü: Geniş bir yüzeyi düzgün ve kesintisiz biçimde aydınlatan doğrusal armatür. Duvarın dibine ya da tepesine yerleştirilir; ışığı yüzey boyunca yayarak cepheyi bir bütün olarak gösterir.
Wallwasher armatürler

Yere gömme armatür In-ground luminaire: Zemine gömülerek yukarı doğru aydınlatan armatür. Motto'nun yere gömme armatürleri gömülü wallwasher olarak çalışır ve cepheyi dibinden yıkar.
Yere gömme armatürler