DMX512, ışıkları tek bir merkezden ve birbiriyle uyumlu biçimde yöneten dijital kontrol standardıdır. Nasıl çalıştığını, adreslemeyi ve sağlıklı bir DMX hattı kurmanın kurallarını anlattık.
Bir cephede yüzlerce armatürün aynı anda renk değiştirmesi, ışığın bir uçtan diğerine dalga gibi akması ya da her gece belirli bir saatte farklı bir senaryonun devreye girmesi… Bunların hepsinin arkasında armatürlere ne yapacaklarını söyleyen bir kontrol sistemi vardır. Mimari aydınlatmada bu işin en yaygın dili DMX512’dir.
Bu yazıda DMX512’nin ne olduğunu, kanal ve evren (universe) kavramlarını, adreslemenin nasıl yapıldığını ve sağlıklı bir DMX hattı kurmak için nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyoruz.
DMX512 (Digital Multiplex), aydınlatma cihazlarını dijital olarak kontrol etmek için geliştirilmiş bir iletişim standardıdır. 1986’da sahne aydınlatması için ortaya çıktı; bugün ANSI E1.11 (DMX512-A) adıyla standartlaşmış durumda ve sahneden mimari aydınlatmaya kadar çok geniş bir alanda kullanılıyor.
Adındaki 512, tek bir hatta taşınabilen kanal sayısını gösterir. Her kanal 0 ile 255 arasında bir değer taşır; armatür bu değeri bir ışık şiddetine ya da bir renk bileşenine çevirir. 0 kapalı, 255 tam parlaklık demektir.
DMX’i anlamanın en kolay yolu üç kavramı birlikte düşünmektir:
Kanal sayısı, armatürün kaç rengi ve kaç ayrı bölümü (pikseli) kontrol ettiğine göre değişir. Aşağıdaki tablo tek bir evrene sığabilecek en fazla piksel sayısını gösterir:
| Işık tipi | Piksel başına kanal | Bir evrende en çok piksel |
|---|---|---|
| MC (tek renk) | 1 | 512 |
| DW (ayarlanabilir beyaz) | 2 | 256 |
| RGB | 3 | 170 |
| RGBW | 4 | 128 |
Piksel kontrollü bir cephede kanal sayısı hızla büyür: 170 RGB pikselden sonra ikinci bir evrene geçmek gerekir. Bu yüzden büyük projelerde evrenler, Ethernet üzerinden çalışan Art-Net ya da sACN protokolleriyle taşınır. Ayrıntıları kontrol sinyali yazımızda anlattık.
DMX hattında veri tek yönde, kontrol cihazından armatürlere doğru akar. Kontrol cihazı (aydınlatma konsolu, bilgisayar yazılımı ya da duvar tipi kontrolcü) bütün kanalların değerlerini art arda ve sürekli olarak gönderir. Her armatür kendi adresine düşen değerleri okur, gerisini dikkate almaz.
Elektriksel olarak DMX, RS-485 adı verilen diferansiyel sinyal yapısını kullanır. Veri iki tel arasındaki gerilim farkıyla taşındığı için dış etkilere karşı dayanıklıdır ve uzun kablolarda güvenilir çalışır. İletişim hızı 250 kbit/s’dir; 512 kanalın tamamı gönderildiğinde bütün hat saniyede yaklaşık 44 kez yenilenir. Bu, göze kesintisiz görünen akıcı geçişler için yeterlidir.
Sağlıklı bir DMX hattının birkaç temel kuralı vardır. Sahada karşılaşılan arızaların çoğu bu kuralların atlanmasından kaynaklanır:
Konnektör olarak sahne ekipmanlarında 5 pinli XLR standarttır; dış cephe armatürlerinde ise genellikle su geçirmez özel konnektörler ya da klemens bağlantıları kullanılır.
Klasik DMX’te veri yalnızca armatüre gider; armatürden geri bilgi alınmaz. RDM (Remote Device Management, ANSI E1.20) ise aynı kablo üzerinden çift yönlü iletişim sağlar. RDM destekli armatürlerin adresi uzaktan verilebilir; sıcaklık ya da arıza gibi durum bilgileri kontrol noktasından okunabilir. Yüksekte ya da erişimi zor yerlerdeki cephe armatürlerinde bu büyük bir kolaylıktır.
Dinamik beyaz (DW), RGB ve RGBW armatürlerimizin pek çoğu DMX512 kontrol protokolüyle çalışır; renk, beyaz tonu ve ışık seviyesi tek merkezden yönetilir. Örneğin yere gömme armatürlerimizden ColloRado ve MiniRado ailelerinin DW, RGB ve RGBW sürümleri DMX512 ile kontrol edilir. Piksel kontrollü doğrusal armatürlerimiz ise standart olarak SPI, isteğe bağlı olarak DMX512 protokolüyle sipariş edilebilir. İki protokolün farkını SPI piksel kontrol yazımızda karşılaştırdık.
Projenizde kaç evrene ihtiyaç olacağını, hangi kontrol cihazının uygun olduğunu ve adres planını birlikte çıkarabiliriz.
Okumaya devam edin
